Dija dhe pushteti imperialist: hebrenjë,  palestinezë e lindorë të tjerë në diskursin orientalist kosovar – shqyrtim filozofik/historik

Sead Zimeri & Fatlum Sadiku

Ky shqyrtim analitik koautorial ngërthen në vete trajtimin e pasplanit filozofik dhe historik të ravijëzimit të diskursit orientalist ndër shqiptarët e Kosovës, me theks të veçantë tek elitat intelektuale dhe politike. Në fakt, orientalizmi kosovar në thelbin e tij nuk është vetëm shqiptar, ngase nga orientalizmi nuk janë të prekur vetëm shqiptarët e Kosovës, por shqyrimi ynë kësaj rradhe trajton vetëm shqiptarët, natyrisht duke i sjellur si të pandara edhe ndikimet e tjera interferuese. Konsiderojmë se është e kotë çdo polemikë koklavitëse, pa paraqitjen e shtruar filozofike e historike të çështjes. Paraqitja e shenjuesve, poashtu ka qenë e domosdoshme, ndërkaq rreth asaj se përse si shenjues janë përzgjedhur pikërisht palestinezët e hebrenjtë respektivisht Palestina dhe projekti imperialist – Izraeli, përgjigjja konsiston në faktin se aktualiteti i këtyre ditëve pas plasjes së dhunës së re në Gazza krahas debatit mbytës që ka kapluar kuliset publicistike kosovare rreth zhvillimeve atje, e kanë bërë të paevitueshme përzgjedhjen e shenjuesve në fjalë. Megjithkëtë problemi palestinez nuk i ka shpëtuar trajtimit holist dhe të ndërthurur edhe të elementëve tjerë përbërës të çështjes, në rastet kur trajtohet lindja si nocion i shpërfyturuar. Në këtë sens shqyrtimi analitik është i natyrës tërësi-pjesë.

Në pjesën e parë shqyrtimi trajton filozofikisht paradigmën mbi të cilën është fundamentuar dhe konsiston mendimi orientalist, duke zbërthyer skemën kognitive të funksionimit të mendësisë në fjalë, agjendën që ka, luftën më mes “poleve ekstreme” – taborrit që në esencë assesi nuk pranon vetëkritikën e rishqyrtimin e pozicioneve orientaliste duke mohuar cilësimin orientalist, kundruall taborrit insistues që të mos heq dorë nga ekpozimi/pasqyrimi i çfarëdo lloj qëndrimi me rëndesë orientaliste, prej kahdo e nga kushdo që vie. Elaborohen filozofikisht direkt a indirekt edhe vetë efektet anësore dhe implikimet që kanë rrjedhur nga të trajtuarit mbi baza orientaliste të problemit palestinez, për ta shoqëruar elaborimin në fund edhe trajtimi i një sërë kritikave që i janë bërë vetë tezës saidiane dhe qëndrueshmërisë së saj.

Pjesa e dytë i është lënë shqyrtimit të trajektorës historike të ravijëzimit/etablimit të qëndrimeve orientaliste tek shqiptarët e Kosovës, përgjatë qindvjeçarit. Kur dhe si nisi orientalizmi kosovar ? Si u gjendën palestinezët e hebrenjtë përkatësisht Palestina e e Izraeli në narrativat e diskurset e shqiptarëve? Si ndryshuan pikëpamjet/qëndrimet për palestinezët e hebrenjtë brenda koordinatave orientaliste ? N’ç’stade evaluoi qëndrimi i intelektualëve në tentativë kosovarë ndaj dy popujve, respektivisht ndaj problemit ? Cilat fuqi shtytëse centripetale a centrifugale, politike e ideologjike ndikuan dhe ndikojnë në kahëzimin e qëndrimeve mbi ta? Kjo pjesë e shqyrtimit për nga baza e saj epistemike përbën një shqyrtim me anim strukturalist, anipse pa e mohuar asnjëherë presupozimin poststrukturalist, se individi – së paku në botën e tij individuale – në secilën prej periudhave që shqyrtimi merr ne fjalë, ka mundur të jetë autonom nga ndikimi alienues i politikave orientaliste të elaboruara.

Pa tendencë përçmimi kemi konsideruar se niveli i pruarjave shkencore nga katedra e Orientalistikës pranë UP-së, me përjashtim të një angazhimi që meriton respekt të të ndjerit Hasan Kaleshi, ka qenë dhe mbetet tejet i vagët dhe jo-kualitativ gjatë këtyre dekadave, ndaj që edhe njëri nga inspirimet për ndërrmarësinë tonë ka rrjedhur nga shqetësimi mbi këtë fakt.

Orientalizmi shikuar sipas prizmit filozofik

Nëpër akademi dhe universitete evropiane termi orientalizëm është një qenie e rrezikuar, kurse në diskursin akademik amerikan, sipas antropologut Daniel Varisco, termi orientalizëm tashmë vetëmse ka pushuar së ekzistuari. Arsyet se pse ky term nuk është më në përdorim mund të jenë të ndryshme. Një pergjigje e mirë është se vetë Edward Saidi ishte ai që ja morri jetën pas kritikës që i bëri, thjesht ai vetë e pamundësoi përdorimin e këtij termi. Kritika destruktive dhe eliminative e Saidit nuk la më hapësirë për përdorim pozitiv apo edhe vetëm nominal të këtij termi, në kuptim të emërtimit të disciplinave që merren me studimin e shoqërive të Lindjes. Orientalizmi bëhet term pezhorativ që në mënyrë negative implikon atë që merret me të. Të jesh orientalist do të thotë të jesh në shërbim të imperializmit që sine qua non të ekzistencës së vet ka pushtimin dhe tjetërsimin e popujve tjerë, marrjen e lirisë dhe pasurive të tyre, dhe marrjen e të drejtës që ata ta përfaqësojnë veten. Si një pikënisje gnoseologjike kartografike dhe statike mbi botën dhe e derivuar kryesisht nga hartat që hordat/ushtritë e popujve europianë përdorën gjatë kryqëzateve, e më së shumti gjatë zbulimeve gjeografike, pikënisja orientaliste keqkupton e keqinterpreton vet karakterin heliocentrik të botës, respektivisht formën e saj globike. Kjo sepse sipas mendësisë orientaliste bota është hartë: SHBA-të janë perëndimi për Kinën, sepse ashtu konsistojnë në hartë, dhe mbi të gjitha sepse politikisht SHBA-të janë perëndimi! E në fakt dihet mirë se SHBA-të për Kinën gjeografikisht janë lindja, kurse dija/politika në kushtet e funksionimit të pakontaminuara nga orientalizmi, nuk kanë pse të kenë kurrfarë problemi me këtë fakt (megjithatë përgjatë shqyrtimit tonë, termet si “Perëndim” “Lindje”. “Lindje e Mesme” etj., anipse kur përdoren politikisht mund edhe të lexohen si konotime orientaliste për arsye teknike do të vazhdojnë të përdoren të tilla kushtimisht).

Merita e Saidit ishte se ai dëshmoi lidhjen dhe nyjen mes diturisë (knowledge) dhe pushtetit (power), dhe pasi që dituria orientaliste ishte dituri që prodhohej për t’i shërbyer interesave të pushtetit, Saidi do të nxirrte një përfundim sa problematik nga pikëpamja epistemike po aq edhe denoncues të praktikuesve të këtij zhanri të joditurisë. Përmes lidhjes aq të ngushtë që i bëri diturisë dhe pushtetit ai i’a mohoi diturisë dy karakteristika pa të cilat dituria nuk është më dituri por fantazi, imagjinatë në shërbim të kësaj apo asaj ideologjie pushtetare: ai ja mohoi diturisë orientaliste neutralitetin dhe objektivitetin. Pa neutralitet dhe pa objektivitet dituria nuk mund të ekzistojë si dituri, por ndoshta ajo ekziton si propagandë në shërbim të ndonjë ideologjie dhe pushteti. Do të dëshironim që në interes të lexuesit të ndalemi pak me gjërësisht në këtë pikë të relacionit të pushtetit dhe diturisë: është e ditur se Saidi është kritikuar ashpër, si nga miqtë ashtu edhe nga armiqtë e tij, për tezën e tij se dituria dhe pushteti janë të pandashme. Unë mendoj se ky është një keqlexim që rezulton nga një gjeneralizim apo dekontekstualizim i kësaj bashkëlidhjeje.

Është e qartë se Saidi është duke folur për Orientin se si ai është krijuar në imagjinaren e Perëndimit dhe se si pastaj Perëndimi ka investuar që ky imazh i Orientit të bëhet dominant nëpër akademitë dhe institucionet Perëndimore. Ndonëse Saidi nuk është aq preciz në artikulimin e dallimeve epistemike sikur që është preciz në nuhatjen dhe artikulimin e pozitave tjera sociale dhe letrare, konteksti i kësaj lidhjeje të ngushtë të jep të kuptosh se kemi të bëjmë me një kontekst shumë të veçantë të raportit të imperializmit dhe kulturave të okupuara. Kjo tezë mbetet e kushtëzuar nga historiciteti i diskursit, marrëdhënia jo e barabartë mes okupatorit dhe të okupuarit si dhe nga pamundësia e të okupuarit ta reprezentojë veten; të gjithë këto faktorë i japin kredibilitet tezës së Saidit se Orienti nuk ekziston por ai është i shpikur. E shprehur në këtë formë, edhe pse jo tepër precize, teza e Saidit mban konsitencën e saj. Ajo do të ishte falsifikuar nëse Saidi do të bënte gjeneralizimin e kësaj teze tek të gjitha llojet e njohurive dhe diturive që ekzistojnë. Është dukshëm e qartë se Saidi edhe pse e ndjek Foucault-në në këtë pikë, refuzon ta ndjekë atë deri në fund, dhe kështu mundohet ta ruajë autonominë relative të diturisë. Në këtë respekt Saidi është më afër traditës marksiste sesa vetë Foucault-së. Dituria për të cilin Saidi flet është ajo që është e kushtëzuar nga projektet imperialiste për t’i shërbyer pushtimit imperialist. Prandaj edhe konsiderojmë që filozofi Sadik al Azm në kritikën e tij e keqlexon Saidin kur mundohet ta kthejë përmbys tezën e Saidit se orientalizmi nuk ishte i tëri imagjinarë, se ai kishte edhe meritat e veta shkencore, e kështu me radhë. Sdo diskutim se në proces orientalizmi ka prodhuar edhe dituri dhe rezultate solide për Orientin, por qëllimi i kritikës saidiane ka qenë të ekspozojë në mënyrë koherente dhe sistematike se si ky arsenal i njohurive jo vetëm që ishte vendosur në shërbim të imperializmit por që njohuritë që i prodhonte orientalizmi ishin te komprometuara që në fillim, sepse ato operonin përmes disa kategorive kulturore dhe akademike të internalizuara nga shtetet imperialiste dhe shoqëritë e tyre që studiuesit, shkollarët dhe udhëpërshkruesit orientalist i merrnin si pika orientimi, si premisa prej të cilave pastaj krijonin sistemet e tyre të njohurive për Orientin, pra, krijonin orientalizmin.

Orientalism (1978) është vepër që ekspozon dhe e nxjerr lakuriq këtë sistem të prodhimit dhe krijimit të diturisë orientaliste. Ai tregoi se si kjo lloj njohurie, edhe atëhere kur sjell rezultate të verifikueshme, edhe atëherë ajo mbetet e kushtëzuar nga premisat e saja të komprometuara. Kritikat tjera qe ju bënë Saidit, se ai kishte një qasje johistorike dhe homogjenizuese ndaj Perëndimit (Aijaz Ahmed, Kenan Malik, et.al), apo që kishte reduktuar problemet sociale dhe politike të kolonializmit në probleme tekstuale, dhe se figurat orientaliste ishin figuara margjinale në kulturën Perëndimore (John Irving) apo që kishte orientalist që luftonin në anën e orientalëve kundër imperializmit, si Ignac Goldziher (Hamid Dabashi), apo se Saidi përdorte të njëjtën strategji të esencializimt të Perëndimit që Perendimi kishte përdorur në esencializimin dhe tjetërsimin e Orientit duke na mbyllur kështu në një rreth vicioz të një konflikti të përjetshëm (Martin Kramer), janë kritika që ose tërësisht ose pjesërisht janë të ngritura mbi keqkuptime të veprës së Saidit. Për shembull, kritika e Martin Kramerit se Saidi esencializon Perëndimin dhe kështu na mbyll në një rreth vicioz të konflikteve të përhershme, është kritikë që ska kuptuar gjë prej veprës së Saidit, prej premisave me të cilat operon Saidi, prej lidhjes së diturisë orientaliste me pushtetin imperialist, dhe prej ndërkushtëzimit dhe nëderveprimit të orientalizmit me imperializmin. Kritika e Bernard Lewis në anën tjetër, aludon në atë gjoja se Said u merr madje edhe të drejtën të gjithë autorëve perëndimore, të merren me Lindjen (“po të thoshte ndonjëri se me Greqinë antike a moderne duhet të merren vetëm grekët e sotëm do e konsideronin të çmendur”). Po të kuptoheshin drejtë marrëdhëniet e lartëpërmenduara që Saidi aq rrjedhshëm i artikulon do të kuptohej gjithashtu se kritika e tillë nuk është kritikë, por denoncim moralizues i një pozicioni intelektual superior.

Kritika e Saidit është: orientalizmi ka pranuar në mënyrë krejt skllavërore premisat dhe presupozimet e kulturave Perëndimore që gjatë shekujve i kishte formuar për Lindjen, premisa herë kontradiktore e herë konsistente, që reflektonin formën dhe mënyrën e raportit Lindje-Perëndim: kur Perëndimi ishte në rrezik prej perandorive muslimane ai do të formojnë imazhe që paraqitnin muslimanët si barbarë, etj, dhe kur ky raport u shndërrua, njëkohësisht me të, shndrrim pësoi edhe reprezentimi i muslimanëve, respektivisht nndryshuan format dhe taktikat e klasifikimit të tyre: tani muslimanët ishin të paciviliziuar, të prapambetur, etj. Orientalizmi e merr tërë këtë bagazh inkonsistent me vete kur e studion Orientin, pa shtruar as edhe një pyetje kritike ndaj ketij bagazhi kulturor të imazheve, përfytyrimeve, perceptimeve, dhe paragjykimeve mbi Lindorët. Sot më shumë se kurrë është e domosdoshme të mbahet kjo kritike saidiane gjallë, sepse përndryshe rrezikojmë t’i pranojmë si të vërteta të padiskutueshme premisat raciste dhe diskriminuese ndaj popujve dhe kulturave të Lindjes. Lidhja e diturisë me imperializmin është përherë dhe çdokund në shërbim të imperializmit. Dua ta precizoj edhe më tepër atë që e thash më lartë në mbrojtje të Saidit: ai lidh orientalizmin jo me pushtetin si të tillë, por me pushtetin imperialist, dhe mënyrën se si imperializmi përfaqëson tjetrin. Prandaj edhe nuk ka shumë kuptim pyetja që çka, pra, është reprezentim i vërtetë i tjetrit për Saidin. Shembull më i freskët për këtë është, kuptohet, sjellja e Izraelit ndaj palestinezeve: deklaratat e qeverisë së Izraelit dhe patronit të saj, Amerikës, tentojnë indoktrinimin e plotë të opinionit botërorë se Izraeli është viktimë kurse palestinezët janë agresorë. Në mungesë të mediave sociale kjo do të bëheshte fakt (roli i mediave në paraqitjen e problemit palestinez gjatë historisë, është temë në vete dhe jo objektiv i këtij shqyrtimi). Nuk është me rëndësi saktësia e kësaj “njohurie”: çka është me rëndësi është se kjo dituri është në shërbim të okupimit të Palestinës. Është thjeshtë e pamundur në këtë kontekst ta disocosh diturinë prej interesave të okupatorit. Kjo dituri nuk është e domosdoshme të jetë e vërtetë apo e saktë në shërbimin që i bën interesave të okupatorit: po të ishte dituri e vërtetë – dhe këtu qëndron teza vërtetë subverzive e Saidit – orientalizmi nuk do të mund të shërbehej në mënyrë efektive sikur që shërbehet kur e ndan të vërtetën prej vetvetes, prej diturisë. Kështu duhet edhe të kuptohet pra, teza tjetër, që bie ndesh me çdo lexim relativist të tezave të Saidit se roli i intelektualit është të i’a thotë të vërtetën pushtetit.

 E vërteta, për Saidin, ka karakter emancipues, dhe të papajtueshëm me diturinë që i duhet pushtetit imperialist për të dominuar dhe pushtuar të tjerët. Dituria e imperializmit për popujt e pushtuar është, për Saidin, jo-dituri; është propagandë, sepse vetëm përmes një njohurije që nuk është njohuri do të mund ta sundojë të okupuarin. Jo çdoherë pra Saidi i’a nënshtron diturinë pushtetit, por boshti i tezës saidiane, konsiston në atë se dituria e pushtetit imperialist është dituri e komprometuar prej fillimit, pasi qe nuk i shërben interesave intrinsike të diturisë dhe njohjes, por interesave të jashtme të pushtetit. Çdo të thotë, pra, që dituria orientaliste është në shërbim të interesave të pushtetit imperialist. Por sigurisht se një lakuriqësim kaq themeltar i orientalizmim, lindë pyetjen se a duhet që ne a priori të jemi skeptik ndaj çdo lloj diturie dhe njohurie për popujt e kolonizuar që mban vulen apo miratimin e pushtetit imperialist? Përgjigjja themi njëgoje është PO e madhe. Qytetarët dhe sidomos intelektualët kanë një përgjegjësi morale, qytetare dhe intelektuale ta marrin me shumë kujdes dhe ta ekzaminojnë propagandën orientaliste, prej këndeve dhe njohurive tjera që kanë në dispozicion. Saidi nuk kishte besim as në pushtetin imperialist dhe as në “intelektualet”‘ e tij: ai kishte njohuri të dorës së parë për mënyrat se si pushteti imperialist prodhonte dhe shpërndante njohuritë e veta. Zaten vetë procesin e mbledhjes dhe shpërndarjes së njohurive të vëna në shërbim të interesave të imperializmit Saidi do ta quante orientalizëm.

Saidi vetë pra e shkatërroi orientalizmin dhe në këtë mënyrë kontriboi në emancipimin e disciplinave që studionin Orientin, duke i sinjalizuar ato për tutelën e imperializmit, dhe duke i thirrur të bëheshin më tepër reflektive mbi presupozimet e tyre dhe varësinë e diturive që prodhonte pushteti imperialist. Por sa qëndron kjo tezë? Sa është e vërtetë se tani më jemi në një epokë post-orientaliste? Kritika e Saidit pa dyshim ka kontribuar shumë në emancipimin e këtyre disciplinave, por kjo nuk mund të kuptohet se shoqërite e shteteve imperialiste janë emancipuar prej ketij bagazhi orientalist: mungesa e përdorimit të ndonjë termi nuk do të thotë domosdoshmërisht se edhe fenomeni të cilit termi i referohet mungon.

Orientalizmi mund të jetë shuar si koncept por jo edhe si realitet, si strukturë kognitive e njohurive orientaliste që formon dhe orienton perceptimet e politikave dhe kulturave imperialiste, si një grup i presupozimeve që përcaktojnë mënyrën se si kulturat Perëndimore reprezentojnë (perfaqësojnë) apo pasqyrojnë tjetrin në diskurset politike si dhe në imagjinaren sociale. Perëndimi – dhe te gjitha kulturat që mundohen ta kopjojnë atë në menyrë skllavërore duke i hiperbolizuar të arriturat e saja qytetërimore dhe duke e minimizuar tërësisht historinë e zezë të këtij qyteterimi, me fjalë të tjera përpjekja për t’u bërë ma katolik se vetë Papa, bën që edhe kulturat tjera imituese të ushqehen prej te njëjtës imagjinare orientaliste – si i tillë orientalizmi anipse i paemërtuar mbetet orientalizëm dhe kjo jo vetëm në diskurset e shkollave por edhe në ato ato mondane/popullore dhe folklorike. Perendimi është orientalist në të pavetëdijshmen e vet, orientalist latent. Orientalizmi latent shprehet përmes reagimeve spontane ndaj lajmeve negative që i dëgjojmë apo i shohim për Orientin. Reagimet e para spontane – dhe tani në kohë të twitter-it dhe facebook-ut, si dhe mediumeve tjera që automatikisht na japin mundësinë të shprehim mendimet ashtu të pa-edituara dhe pancenzurua nga arsyeja kritike ngërthyer këtu mundësinë për t’u fshehur prapa ekranit me një emër fiktiv – janë indikatori më i mirë i këtij orientalizmi që disa herë tejkalon kufijtë e orientalizmit shkollorë dhe hynë në ato të racizmit, islamofobisë dhe anti-semitizmit.

Duke gjykuar nga ajo që lexojmë nëpër mediume të këtilla, e pavetëdijshmja/imagjinarja perëndimore është e infektuar thellë prej orientalizmit. Edhe nëse pretendohet se diskurset akademike janë emancipuar prej mendësisë orientaliste, hipotezë që nuk është e vërtetë, e njëjta nuk mund të thuhet për kulturat dhe imagjinaren popullore si dhe atë mediatike. Mungesa e përdorimit të termit orientalizëm pra nuk dëshmon edhe mungesën e fenomenit të orientalizmit; në fakt, orientalizmi ka kaluar pothuajse i tëri në gjendje latente, është bërë i padukshëm, por pikërisht për shkak të kësaj është përhapur gjithandej: madje edhe në forma të reflektivizuara: madje edhe te ata që shprehen kundër orientalizmit, por që vetë qenia e tyre kur derdhet në vepër tregon për atë që ata mundohen ta fshehin. Ajo çka e dallon orientalizmin latent prej atij që është indukshem (manifest) është se orientalizmi latent pothuajse tërësisht është i mbyllur para argumenteve dhe fakteve që dëshmojnë të kundërtën e premisave ideologjizuese të orientalizmit. Në njëfarë mënyre orientalizmi është bërë njëjtë sikur koncepti kapitalizëm dikur: askush nuk e përdorte si term. Kapitalizmi u pat bërë aq i suksesshëm saqë ishte bërë i padukshëm, pjesë integrale e jetës dhe natyrës së njeriut modern. Prandaj këmbëngulja në rikthimin dhe përdorimin e këtij koncepti në diskursin politik dhe intelektual vetvetiu është akt rezistence. E njëjta duhet të bëhet me konceptin orientalizëm: fenomeneve dhe reprezentimeve negative të orientalistëve duhet dhënur emrin që e meritojnë: orientalizëm, apo, dituri e shtrembëruar, por jo gënjeshtër e pastër, për arsye të dominimit të tyre.

Orientalizmi tek shqiptarët e Kosovës: lindja, zhvillimi, metamorfozat

Kur flitet për Ballkanin, duhet potencuar se diskurset dhe ligjërimet orientaliste në Ballkan nisën në masën më të madhe ateherë kur elitat ballkanike të shkolluara në Perendim, apo/edhe pjestarë të caktuar të bashkësive ballkanike që në fakt s’ishin shkolluar në Europë por që në një mynyrë a tjetrën kontakti direkt a indirekt me literaturën europiane, u mundësoi përbrendësimin e koncepteve europiane mbi Lindjen. Ky fenomen mori avaz në fundshekullin XVIII, vazhdoi pothuajse gjatë tërë shekullit XIX dhe natyrisht vazhdoi në format më radikale në shekullin XX. Në këtë sens del se orientalizmi në Ballkan, gjatë gjithë kohës ka qenë produkt nga lart-poshtë, pra produkt elitash kulturore e politike që konceptet perëndimore mbi lindjen, janë përpjekur t’ua përbrendësojnë dhe çimentojnë edhe popujve të tyre nativë. Në vija të trasha mund të flitet për dy verzione orientalizmash në Ballkan që në fakt përfaqësojnë një nyjtim të vetëm, e që elitave intelektuale, kulturore e politike ballkanike u kanë shërbyer si binarë të sendërtimit të diskurseve dhe politikave identitare të shteteve-kombeve ballkanike, edhe në periudhën kur nisi lindja e tyre me ndihmën direkte a indirekte të perëndimit e Rusisë (shekulli XIX e tehu), por edhe në proceset e mevonshme konsoliduese e integruese të shteteve-kombeve ballkanike, kur elitat trashigëmtare vazhduan çuarjen përpara të ideve kombëtariste të nisura paraprakisht nga “etërit kombëtar”. Këto dy verzione ligjëruese orientalizmash mund të përmblidhen në:

  1. mëshuarjen në domosdonë e oksidentalizimit (perendimorizimit) përmes aludimit se historia e secilit komb ballkanik veç e veç ka qenë europiane, por që 500 vjeçari osman (dhe pas rënies së monizmit edhe e kaluara socialiste) ishte një shkëputje aksidentale nga identiteti europian, prej nga edhe apelimi “për rikthim në folenë e vjetër”, (këtu shtohet jo rralleherë dhe aludimi se secili komb ballkanik ka kontribut në “mbrojtjen e Europës” nga osmanët, e madje ka edhe garë meritokraci në këtë pikë) dhe – ndërlidhshmërisht me pikën e parë:
  2. insistimi në arratisjen nga konvergjencat historike, politike, kulturore e herë herë ekonomike me Lindjen (me Lindjen imagjinare dhe të përfytyruar natyrisht). Këto dy premisa janë pra themeltare në diskurset e elitave ballkanike pothuajse pa përjashtim, sepse përfaqësojnë premisat e orientimit modernist në kuptimin gjepolitik, gjeoekonomik dhe në masë të madhe edhe gjeokulturor të elitave ballkanike, anipse mund të ketë pasur e mund të ketë në ndërkohë edhe ligjërime tjera alternative a sfiduese, por që janë margjinale në krahasim me apelimin në anticipimin e së ardhmes së ballkanasve drejt Europës, dhe arratisjes nga Lindja imagjinare, të cilave u mëshon aq fort ligjërimi orientalist.

Diskursi orientalist kosovar, mbi të cilin nuk është shkruar a debatuar shkencërisht akoma, përbën në masën më të madhe një mikst të orientalizmit jugosllavist, atij shqiptar (orientalizmit që rilindasit shqiptar dhe më vonë shteti shqiptar i dhanë formë dhe përmbajtje dhe që në forma e faza kohore të ndryshme depërtoi në Kosovë) si dhe grandnarrativës postmoniste, të identifikuar me katër fenomene politiko-sociale e ekonomike:

1. kolapsimin e sistemit socialist/komunist në Europën Lindore, që në fakt u shoqërua me jo pak gjakderdhje, përkatësisht me orientimin e eurolindorëve kah perëndimi (liberal-demokracia e kapitalizmi), zhvillime këto në planin e jashtëm,

2. të ashtuquajturën rezistencë paqësore e identifikuar me LDK-në dhe e personifikuar me figurën e Ibrahim Rugovës;

3. luftën e vitit 1999, ndërhyrjen humanitare të NATO-s – zhvillime këto anipse të ndërlidhura edhe me planin e jashtëm, më shumë mund të konsiderohen si të brendshme; si dhe me

4. 11 shtatorin 2001 dhe debatet që u ngjallën mbi islamin dhe myslimanët pas kësaj date; rrjedhim ky në esencë i jashtëm, por gjithsesi me implikime të brendshme edhe tek ne.

Të qenurit e territorit të sotshëm të Kosovës, respektivisht shqiptarëve të Kosovës përgjatë qindvjeçarit të fundit nën sisteme/regjime që nga shqiptarët si shumicë janë konsideruar regjime e sisteme të huaja dhe shtypëse dhe përpos kësaj i kanë identifikuar në masën më të madhe të kohës si hegjemoni serbe (përjashto pushtimin fashist 1941-1944), ka bërë që jo vetëm popullata e rëndomtë, por edhe ata që kanë marrur mbi supe barrën e formësimit si intelektualë, të ballafaqohen me mundime, vështirësi e llojlloj barriera. Në fakt shqiptarët e Kosovës brenda qindvjeçarit të kaluar kanë përjetuar jo-rrallëherë tmerret, siç qe edhe i fundit para 15 vitesh. Me një fjalë kanë qenë tepër larg komoditetit që intelekualët e vendeve fqinje apo ata europianë, kanë gëzuar përgjatë rrugëtimit të tij. Prandaj shqiptari në përpjekjen e tij të gjymtuar për të hapëruar drejt intelektualitetit, me gjasë ka sakrifikuar me apo pa faj të vetin premisën fundamentale të intelektualitetit: pavarësinë intelektuale (të menduarit dhe reflektimin si i pavarur dhe me kokë të vet), kundruall çlirimit e pavarësimit kolektiv të popullit të tij (e që edhe ky ideal shpesh ka mundur të mos jetë qëllimi final, anipse ka mundur të jetë i proklamuar i tillë kurtoazisht). Po të mos jet kështu, nuk ka sesi të arsyetohet a justifikohet tendenca e partikularizimit ideologjik të idesë gjeniune të humanitetit, që është universale, në shpatën e intelektualit të heshtur dhe sabotues shqiptar, që me mëshuarjen direkte a indirekte ne vetorsinë shqiptariste, mbi baza ideologjike, politike e meskine në fakt vret edhe vetë idenë e humanitetit të treguar nga të huajt ndaj tij/popullit të tij. Kësisoji, inelektuali i kosovar (i thënçin intelektual), jo vetëm që nuk plotëson principin bazë saidian të intelektualit (apelimin në të vërtetën pëkundër dijes në shërbim të pushtetit imperalist) – e që në shembullin e zhvillimeve në Palestinë i bie apelim i pakusht në krah të palestinezëve – por siç edhe do të elaborohet në vijimsinë e këtij shkrimi, ka të interiorizuara edhe bindje e qëndrime raciste edhe ndaj vetë hebrenjëve, e që fatkeqësisht me to e ka helmuar edhe një pjesë të popullit!

Periudha 1913-41 e shekullit të kaluar përfaqëson një periudhë kur shqiptarët e Kosovës, respektivisht Kosova në shumë sfera të jetës ishin akoma një shoqëri/vend para-modern. Vendi kishte parë diçka nga modernizmi i kopjuar vonë dhe i zbatuar vonë i Perandorisë Osmane si dhe nga ato pak investime të Mbretërisë SKS, por gjendja në terren ofronte shembullin e një vendi/shoqërie jo-moderne. Kosovës i mungonin elitat, ngase vendi njihte krejt pak sish, përjashtimisht disa individëve që kishin ndjekur shkollimin/bërë karrierë politike/ushtarake në Perandorinë Osmane (potencialisht edhe në ndonjë vend tjetër). Në vend nuk zbatohej reforma gjuhësore e Kongresit të Manastirit, dhe akoma si shkolla shërbenin vetëm Mejtepet e Medresetë si dhe shkollimi i ulët në gjuhën serbe. Ndaj që në Kosovë, shqiptari i rëndomtë i gjysmëkohës në mes dy luftërave botërore, nuk i’a kishte idenë qëndrimeve orientaliste. Shprehjet e caktuara idiomatike, për turqit, serbët, arabët, hebrenjtë etj., ekzistonin, dhe mund të kenë qenë thelbësisht paragjykuese por ato s’kishin konotime e qëllime politike çfarë kishe në thelbin e saj paragidma bazë e orinetalizmave ballkanik (mohimi politik i Lindjes, aspirimi i pakusht politik i Perëndimit). Thjesht thëniet në fjalë përbënin rëndomësinë e paragjykimeve që secili popull anëkënd botës ndërton zakokisht për popujt e tjerë me të cilët intenalizon e interakton. Po t’i pyesje shqiptarët e kohës në fjalë për konceptet Lindje e Perëndim, përgjegjja nga pjesa dërrmuese nuk do ta kalonte shpjegimin gjeografik. Ndërkaq po të pyeteshin se çka i lidhë me palestinezët, shumica e shqiptarëve muslimanë – atëbotë me kujtesë të freskët kolektive – dhe të pa kontaminuar nga ideologjia shtetërore akoma, natyrisht se do të aludonin në fenë, dhe në luftën e përbashkët e të fundit së bashku me ta kundër anglezëve e hebrenjëve në Çanakkala & Beersheba (1915-1917) etj., (realitete historike këto që diskursi dominant historiografik, politik e medial thelbësisht orientalist i lënë krejtësisht në heshtje).

Në periudhën e pushtimit fashist (1941-1944), gjërat fillojnë të lëvizin nga vendi. Kooptimi i një pjese të mirë të Kosovës Shqipërisë së pushtuar nga italianët, bëri që në Kosovë të vijnë mësuesit e parë nga Shqipëria të dërguar nga atëbotë me urdhrin e Ministrit të Brendshëm Ernest Koliqi. Nisi edhe depërtimi i literaturës së re, që në mos thirrjeve fashiste, së paku reflektonte një frymë konformizmi me hegjemoninë e sistemit. Abetarja e parë shqipe me shkronja latine në Kosovë, erdhi direkt e shtypur nga Firence e Italisë, në vitin 1942 dhe në faqën e saj të parë kishte të stampuar fotografinë e Skënderbeut, sipas një gravure të hershme italiane. Ky qe paralajmërimi mbase më i hershëm mbi anashkalimin dhe sabotimin vendimtar që do i bëhej alfabetit me shkronja arabe në shkollat sekulare të pasluftës që vëri në funksion Jugosllavia, kështu që për sa i përket sistemit arsimor post 1944 në Kosovë, del se Jugosllavisë paradigmën metologjike dhe epsitemike i’a ka përgaditur pushtimi fashist, për të dalluar këtu vetëm ideologjitë zyrtare (fashizmi gjerman, italian e bullgar u zëvendësua nga ideologjia zyrtare jugosllaviste), respektivisht qe paralajmërimi fillestar i lindjes së paradigmës orientaliste, që do të merrte formë dhe përmbajtje në 50-70 vjeçarin me pas. Hebrenjtë dhe palestinezët nuk ishin aq shumë pjesë e diskursit a ligjërimeve shkollare të kohës, ngase akoma nuk ishte e qartë në terren se në të ardhmen do të jenë pikërisht hebrenjtë nën flamurin e cionizmit politik, zaptuesit e tokave të banuara nga palestinezët.

Madje në terren ekzistonte një situatë shumë paradoksale, e që historiografia zyrtare as sot assesi ta shpjegojë me neutralitet e objektivitet: pushtetit qëndror nazist (ai berlinez), mbante marrëdhënive relativisht të afërta e jo-konfliktuoze me myftiun e Jerusalemit, ndërsa në pjesë të ndryshme të botës përndiqte e eksterminonste hebrenjtë. Në anën tjetër, kishte shqiptarë që bashkëpunonin direkt me gjermanët (Xhafer Deva, Hasan Dosti & Co), por që zotoheshin aq sa mundnin të mos i dorëzonin hebrenjtë tek nazistët (Deva e Dosti më vonë do të ndihmoshin direkt a indirekt nga elementë hebrenjë e të CIA-së në largimin e tyre – madje Deva mori edhe nënshtetësi amerikane, e vdiq në Amerikë). Natyrisht strehimi i hebrenjëve (i një pjese të mirë tyre, sepse një pjesë nuk shpëtuan) do të kishte qenë i pamundur po të mos ekzistonte mbi të gjitha zemërgjerësia, gadishmëria e humaniteti tek vetë popullata vendëse – e që kjo zaten është pika që historiografia e pseudointelektualë të caktuar shqiptarë e theksojnë më së shumti, por pa e theksuar edhe faktin se po të mos ekzistonte edhe gadishmëria e krerëve politik të kohës (anipse bashkëpunuan me gjermanët e italanët) fati i hebrenjëve në trevat e banuara me shqiptarë, do të mund të ishte shumë më i keq. Nuk përmendët as ekzistenca e një partie fashiste shqiptare me Kolë Bibë Mirakën në krye të saj, e as shumë realitete tjera të kohës. Me gjasë historiografia shqiptariste në narrativën e saj nuk mund të honepsë faktin se jeta/drama jetësore mund të sjellë kundërthënie e paradokse!

Periudha 1945-1989, është vendimtare në dhënien e konturave dhe koordinatave orientalizmit kosovar. Saga e trajtësimit përkatësisht e tjetërsimit të rrëfenjës palestineze në llogosin e nomosin kosovar, mori formën dhe përmbajtjen e saj më së shumti në këtë periudhë. Diskurset orientaliste të rilindasëve romantistë ballkanikë (serbë, malazezë shqiptarë & Co), si dhe ato aktuale të kohës në një formë apo tjetrën u sinkretizuan. Në këtë periudhë përkon edhe vetë formimi i krijesës imperialiste Izrael në sfondin tjetër (Lindjen e Mesme), kurse në Jugosllavi instrumentet ideologjike shtetërore (Althusser) të shtetit u fundamentuan dhe vepruan mbi premisat e ideologjisë vetëqeverisëse jugosllave (nën ideologët kryesorë si Kardel, Gjillas, e Pijade), për tu transmetuar edhe në vetëdijen e shqiptarëve të Kosovës, përmes edukimit e arsimimit. Kështu që gradualisht por sigurtë, orientalizmi u shndrrua në një ligjërim që brezave u transmetohej insitucionalisht (rritja e numrit të shkollave, hapja e UP-së/bransheve studimore shoqërore, krjimi i Biblotekës Kombëtare, Institutit Albanologjik, Galerisë së Arteve etj.).

Përgjatë kohës në fjalë arsimimi masiv i brezave kosovarë, një pjesë e madhe e të cilëve frymojnë sot (sidomos pas vitit 1970), arriti zenitin. Në luftërat që plasën në mes të palestinezëve te identifikuar kryesisht me lëvizjen OÇP dhe më vonë edhe shteteve arabe me Izraelin gjatë viteve vijuese, Jugosllavia për arsye ideologjike-politike të ndarjes së parimeve të njejta me palestinezët/arabët (socializmin) mbajti anën e tyre, megjithëse për paradoks qe një ndër shtetet që pati njohur Izraelin! Në këtë periudhë Jugosllavia përmes ndikimit të saj direkt politik bëri që orientimi i opinionit publik kosovar të jetë në akord me ideologjinë zyrtare jugosllave.
Kështu që publicistika e media kosovare e kohës e identifikuar paradigmatikisht me “Rilindjen”, por edhe me “Botën e Re” etj. , mbajti anën e palestinezëve dhe të arabëve, dhe për paradoks mund të hasje gazetarë/publicistë që mund shkruanin për luftën e drejtë të palestinezëve e arabëve të lavdëronin Revolucionin e Naserit, por të mos denjonin të merren me dhunën e eksterminimet që autoritetetet jugosllave ushtronin ndaj shqiptarëve!

Jugosllavi (shqiptari), duhej të ishte me palestinezët jo pse ndante fenë e njejtë me ta, jo pse në të kaluarën të parët e tij mund të kenë luftuar kundër hebrenjëve, por pse ashtu kërkohej nga ideologjia zyrtare. Orientalizmi i periudhës jugosllave i përplotësuar edhe me verzionin soc-realist që u soll nga Shqipëria pas nisjes së vajtje-ardhjeve së profesorëve nga Tirana (kryesisht pas viteve 70), ndikoi që si cak të piketoheshin

1.tradita islame që ndërlidhej ngushtazi me osmanët – pa përmendur se kishte prezencë islame ndër proto-shqiptarë edhe para ardhjes së osmanëve – pastaj me prapambeturinë, fanatizmin, reaksionarizmin etj., dhe në fakt anipse kishte një predisponim të ngjashëm ideologjik edhe për fetë e tjera, cilësimi i tjerave nuk ishte thelbësisht orientalist sa i islamit

2. me të kaluarën osmane, ku osmanët pothuajse njejtësoheshin me turqit. Kjo në fakt ndikohej edhe nga fakti se Turqia e kohës nuk ishte pjesë e bllokut socialist, por aleate e Perendimit (“e kapitalizmit dhe imperializmit”).

Arabët ishin shumë më pak caku. Madje, po t’ hidhet vështrim pak a shumë literaturës së Mirosllav Kërrlezha-as apo edhe të lexohet libri i Enver Hoxhës: “Shënime mbi Lindjen e Mesme”, mund të verifikohet qartazi se n’ç’baza ndërtoheshin qëndrimet e kohës. Hebrenjtë megjithëse kujtoheshin si viktima të holokaustit, ngjante poashtu edhe të paragjykoheshin, e shpeshëherë apriori identifikoheshin me plutokracinë e kapitalizmin, respektivisht etiketoheshin si kontrollerë të sistemit kapitalist (pandehje kjo që në fakt s’është shpikje e socialistëve apo e jugosllavëve).

 Kështu që diskursiviteti i orientalizmit jugosllavist përkatësisht kosovar-shqiptar, ishte selektiv në kohë dhe hapësirë: islami osmanët/turqit ishin Lindorë dhe kjo me shekull kishte përbërë pengesë për shumicën e popujve të Jugosllavisë plus shqiptarët, ta zinin Europën por ama sot, palestinezët edhe pse janë lindorë e gravitojnë në Lindje, kjo s’paraqet e s’duhet të paraqesë ndonjë problem. Madje problem s’shihej as lindoriteti i hebrenjëve/Izraelit. Problem paraqiste vetëm KONFLIKTI në mes shtetit (kujdes: pra NJIHEJ ekzistenca e Izraelit) dhe OÇP-së/popullit palestinez, ndaj që Jugosllavisë por edhe Shqipërisë si socialiste që ishin rendi e thoshte të ishin përkrah palestinezëve e arabëve!

Periudha 1989-1999, përkon me ndryshime të rëndësishme politike e ideologjike edhe në planin e jashtëm edhe ne atë të brendshëm, por gjithsesi se vijësimia epistemike dhe metodologjike (me një fjalë logjika e racioja) e paradigmës paraprake orientaliste, mbeti një legacion që qëndronte akoma fuqishëm mbi këmbët fillestare. Lindja dosisdo se vazhdoi të sillet si një re që duhej të perceptohej si e zezë mbi qiellin kosovar.

Futja në përdorim e koncepteve tashmë të trajtësuara ndryshe si “liri”, “demokraci”, pavarësi”, “liberalizëm”, “Perëndim”, “Lindje” etj., në agun postmonist të Europës Lindore – koncepte këto ekskluzivisht – pasqyruese të konstelacionit të kohës, konkretisht të të asaj kohe kur faktori dije-pushtet foli përfundimisht në gjuhën e fituesit (bllokut perëndimor/kaptalist/liberal) përçoi ndikimet e veta edhe në kulturën politike jugosllave, respektivisht kosovare. Lëvizja që qoftë përmes ndikimeve e shtytjeve të jashtme qoftë të brendshme, arriti të kapë primatin e këtij momenti, qe Lidhja Demokratike e Kosovës, përkatësisht lideri i saj Ibrahim Rugova. LDK e Rugova erdhën e u qendërzuan si faktorë të rëndësishëm mobilizues në kulturën politike kosovare, duke ofruar kështu përshtypjen e një force lëvizëse nga poshtë-lartë. LDK natyrisht nuk qe lëvizja e vetme e kohës, por dosido më popullorja dhe më mobilizuasja së paku deri në vitet 1996-1997.

Ç’është e vërteta suksesi mobilizues jo patjetër nënkupton edhe sukseset politike të cilat nuk treguan frytet e tyre, (natyrisht jo vetëm me fajin e LDK-së a Rugovës). Suksese politike nuk pati së paku deri implikimin edhe të faktorëve tjerë në terren – sidomos jo deri me paraqitjen e UÇK-së dhe ndërhyrjen së NATO-s. Orientimet politike të LDK-së dhe Ibrahim Rugovës janë për analizën tonë më pak të rëndësishme se sa thelbi (gjeo)kulturor i orientimit LDK-ist/rugovist. Zaten elaborimi i këtij aspekti ngërthen në vete edhe vetë implikimet politike të kohës. 

Megjithëse ekzistonte një predisponim që Perëndimi të shihej si uniform dhe i paveçueshëm, në diskursin rugovist miqësia fringo me SHBA-të (“në miqësi të perhershme me SHBA-të”) zinte një vend të posaqëm; pos kësaj diskursi rugovist karakterizohej me kërkesat për protektorat ndërkombëar/trupa të NATO-s në Kosovë; me anashkalimin e vazhdueshëm të vendeve arabe/botës muslimane nga agjenda e interesit politik/shoqëror; me potencimin një-variacional dhe sipas konveniencës të traditave iliro-dardane, ku tradita osmane e bizantine në masën më të madhe kapërceheshin e anashkaloheshin; me qendërzimin e figurës së Pjetër Bogdanit të cilit Rugova i kushtoi një pjesë të mirë të angazhimit letrar; me përkujdesjen që emërtimi qoftë edhe fiktiv i rrugëve, shkollave e i enteve tjera të predominohet nga emrat e personaliteve fetare a kombëtare të krishtera (zakonikisht katolike); me vizitat e shpeshta në Vatikan, madje shumëfish më shpesh se sa plot liderë deklarativisht katolikë europianë; me mosinqeritetin në të deklaruarit publik rreth besimit personal (anipse si kryetar i vendit që pretendonte të ishte i pavarur, ai duhej të përfaqësonte unitetin e popullit dhe të tregohej i sinqertë në relacion me të); me mëshuarjen direkte a indirekte në argumentin se komunizmi/socializmi dhe sllavët janë “lindorë”, siç janë edhe islami, e kaluara osmane, muslimanët etj., me përdorimin e xhamive vetëm si objekte që shërbejnë si lokus tubimi, por pa u’a ngarkuar “privilegjin”, e tribunës politike, rol që gjithnjë e më shumë po merrte kisha katolike; me përdorimin sipas konveniencës së figurës së Nënës Terezë, me futjen e sërishme në treg të autorëve shqiptarë të periudhës para ’45-tës (qofshin ata edhe të anatemuar në monizëm, si Fishta p.sh.) e deri tek deklarimi i hapur se po të ishte e mundur do të dëshironte që festën e Pashkëve ta bëntë festë të secilës familje shqiptare (siç kujton Renate Flottau në ditarin e saj), LDK e personifikuar me Rugovën të kthyer tashmë më shumë një figurë të kultit, tentuan që veçanërisht përmes retorikave simboliste orientimin politik të Kosovës kah çlirimi e pavarësia e potencialisht edhe kah integrimet europiane, ta kanalizojnë drejt një tuneli që shoqëria duhej domosdo ta kalonte: tuneli katolcizues. Përmes përdorimit simbolist, politik e kulturor të fesë rugovizmi e LDK ishin larg të qenurit lëvizje simotër me nismat e ngjashme në botë me thelb teologjik: lëvizjes gylen, asaj budsite të Dalai Lamës etj. Kjo sepse në thelbin e përllogaritjeve të Rugovës, nuk konsistonte mesazhi teologjik/fetar (në ndonjëfarë kuptimi paulian të fjalës), por përdorimi politik i traditës së krishterë të shqiptarëve (krishtërimi në këtë sens lexohej e transmetohej pothuajse monolitikisht vetëm si katolicizëm) nga një figurë si Rugova i formësuar në një periudhë esencialisht sekulariste si ajo e viteve në titoizëm. Kësisoji në emër të aspirimit të oksidentalizimit, ne fakt çohej përpara vetëm dhe vetëm alienimi e përçudnimi orientalist shoqëror. Ky nivel alienimi e përçdunimi qe aq serioz, sa që krahas nxjerrjes në pah të figurave antihebreje/antimyslimane si Bogdani (shih për këtë veprën “Çeta e profetëve”, shkallën II, ligj. III dhe paragrafin 3) e Fishta (shih për këtë “Çohi t’dekun” si dhe DR. HAKIF BAJRAMI : FEJTON-“PAJTIMIN TONË KOMBËTAR MË 1941-1945 E PRISHËN AGJENTURAT JUGOSLLAVE” Vazhdimi 12 – “BUJKU”, 21-PRILL-1997, e hënë, faqe. 12 ), lavdërohej strehimi i hebrenjëve gjatë Luftës së Dytë Botërore, përkatësisht miqësia me senatorë e politikanë amerikanë të proviniencës hebreje! Dhe kur këtë gaf monumental e bënin ata që pretendonin se përfaqësonin spektrin intelektual të vendit/shoqërisë anakronizmi i njerëzve rëndom të palexueshëm, nuk shenjon(te), kurrfarë çudie. Si rrumbullakësim rugovizmi krahas simbolizmit të tij kulturor e politik, veçanërisht përmes ndryshimeve të vrejtshme a të pavrejtshme që imponoi në tekstet shkollare të “sistemit paralel” arsimor të kohës, në njërën anë përpos që e vazhdoi diskursin orientalist të periudhës titste (me paraqitjen e islamit e të të kaluarës osmane si mish i huaj në trupin e shqiptarit), e zgjeroi atë dhe i dha kuptim edhe më selektiv duke e afirmuar edhe në tekste mësimore të lëmenjëve shoqëror krishtërimin (i përkthyer kryesisht si katolcizëm) kundruall islamit, që emërtohej përmes termit përçudnues “islamizëm”. Sllavët (në këtë kontekst veçanërisht serbët, por jo edhe kroatët!) dhe e kaluara komuniste, siç u potencua nisen të trajtojeshin si “lindorë”, pra si forcë shtesë e errët e resë së zezë mbi qellin kosovar (Lindjes). Me palestinezët tashmë preferohej të mos konsiderohej e afërt as konvergjenca fetare, e as agjenda politike. Madje për shkak të islamit dhe agjendave të ndryshme politike, preferohej të qëndruarit larg edhe nga kauza boshnjake, anipse boshnjakët gjeografikisht janë më në Perëndim se sa shqiptarët.

Rezultimi i të ashtuquajturës rezistencë paqësore si e pamjaftueshme në vetëpërmbushjen e saj/arritjen e synimeve të vëna vetes, e pasuar nga lufta e vitit 1999 dhe ndërhyrja e parë e NATO-s (ndërhyrje kjo e para që prej krijimit të saj), zhvillime këto që rezultuan me tërheqjen e forcave serbe nga Kosova pas 78 ditë bombardimesh dhe me vendosjen e trupave ndërkombëtare, krijuan një konfiguracion edhe më interesant e sfidues orientalist në terren. Prandaj edhe këtë ravijëzim të ri të mendësisë orientaliste tek shqiptarët e Kosovës, mund ta konturojmë po deshëm edhe si të pasluftës por po deshëm edhe si aktual, anipse edhe në kontekstin kohor edhe ne atë hapësinor edhe kjo dallgë e re e diskursit orientalist në fjalë qe/ është produkt i dekadave të mëhershme, megjithë metamorfozat e pësuara. Pas ndërhyrjes së NATO-s, më 1999 Perëndimi e në veçanti SHBA-të, në sytë e shumë shqiptarëve të Kosovës tashmë përnjëherë nuk reprezentonin më atë armikun e djeshëm fishtian, që i shiste shqiptarët “tek këlyshet e Rusisë”, por mikun e besës që me ndërhyrje kundër Millosheviqit, kishte përmirësuar apo po përmirësonte akoma padrejtësitë e shekullit të kaluar të bëra ndaj shqiptarëve. Së pari vetë ndërhyrja në vend të të lexuarit, kuptuarit e interpretuarit gjeniun dhe të drejtë, si një ndërhyrje ndaj një regjimi (millosheviqian), paradoksalisht jorrallë lexohej, kuptohej, përjetohej e interpretohej si denim ndaj serbëve (“denim i shkijeve që na vranë e prenë”), mendësi kjo tipike e identike me mendësinë nacionaliste serbe, që intervenimin e NATO-s e konciponte njejtë, vetëm se rezonanca e të kuptuarit dallonte kontekstualisht: për nacionalistët serbë kjo nënkuptonte thikën më të madhe të mundshme të Perëndimit ndaj serbëve, kurse për nacionalistët shqiptarë shpagimin më të madh deri ateherë, ndaj shqiptarëve. SHBA-të/Perëndimi, kishin shpëtuar shqiptarët nga shfarosja, ndaj që Perëndimi e SHBA-të, edhe si koncepte edhe si entitete me një shpejtësi marramendëse erdhën e u shndrruan në koncepte të amorfe, të njejtësuara, heriofanike dhe gati tabu për tu kontestuar a dekonstruktuar. Përjashtim të rrallë bënte trajtimi i francezëve, dhe kjo për shkak të situatës politike dhe ngjarjeve në Mitrovicë pas luftës, ku politikat franceze në terren perceptoheshin e interpretoheshin si indolente me qëllim karshi strukturave paraushtrake serbe (në fakt në masë të madhe kjo qëndronte).

Rugovizmi megjithëse akoma mbahej fuqishëm në elektorat, ngeli i kufizuar nga ndërkombëtarët në kompetenca politike, ndaj edhe e orientoi ushtrimin e ndikimit të vet më shumë kah spektrumi kulturor, kurse në planin e jashtëm qe figura e Ismail Kadaresë ajo që gradualisht arriti të kthehej në mishërimin e “intelektualit të kombit” e të “babit të kombit”‘, kjo edhe për faktin se elani dhe opusi i protagonistit që nga fillimi të 90-tave, qe kthyer në një makineri të vërtetë predikimesh orientaliste. Në anën tjetër ngjarjet në planin e jashtëm, mbi të gjitha ngjarjet e 11 shtatorit, shënuan arritjen e majës së Ajzbergut në fetishizimit abnormal të SHBA-ve. Festimi i pavarësisë së shtetit amerikan, në një kohë kur akoma plot njerëz nuk e dijnë datën e saktë të referendumit për pavarësi të vitit 1991 (koha e rezistencës paqësore), apo ta zëmë të rënies së Aleksandar Rankoviqit nga pushteti (koha e Jugosllavisë); kujtimi me qirinjë të ndezur i viktimave të 11 shtatorit (gjë që është krejt në rregull, po të ngërthente ky event në vete karakterin universalist) emërtimi i shumë rrugëve me emra gjeneralesh amerikanë, kërkimfaljet publike për veprimtari delikuentësh shqiptarë nëpër Europë e SHBA, tanimë ishin rëndomësi e kohës. Silueta e kryeqytetit (Prishtinës), që nga sjellja e përmendorës së Skënderbeut më 2001, e deri tek Katedralja katolike në ndërtim e sipër (e ideuar nga ish kryetari tashmë i ndjerë Rugova dhe pjestarë të klerit katolik në Kosovë), gadualisht por sigurt mori e po merr pothuajse një shpirt arkitektonik kristian.

Mëshuarja në lidhjen mish e thua me Perëndimin ishte/është aq i fuqishme sa që lindja e identifikuar me muslimanët, islamin politik e terrorizimin nga pushteti bushist, nisi të koncipohej njejtë edhe nga elita politike e shqiptarëve të Kosovës. Kështu Lindja erdhi e u bë një nocion a gjeografi uniforme (për të keq), e ngurtë dhe shpërfytyruar pothuajse më shumë se kurrë. Injorimi që në periudhën e pëpjekjeve për internacionalizimin e çështjes së Kosovës i ishte bërë Lindjes më saktësisht botës arabe, nuk shihej si problematike, përkundrazi interpretohej si mosinteresim i botës arabe për Kosovën. Fakti se RFJ-ja/Serbia tashmë post-AVNOJ-iste nuk i kishte bërë injorim të tillë botës arabe/muslimane (përkundër pogromeve mbi myslimanët e Ballkanit), tentohej të paraqitej si miqësi historike në mes serbëve dhe arabëve (apo/edhe e “ortodoksisë me islamin”). Klisheja e miqësisë historike të ortodoksisë me islamin i atribuohej e atribuohet shumë edhe të kaluarës osmane. Esenca e konvergjimit teologjik midis katolicizmit dhe ortodoksizmit (të qenurit e të dyja riteve KRISHTERIM), anashkalohet e kontrabandohet nga individë në thelb sekularë por katolaikë (term i përdorur nga Edgar Morin) në favor të ligjërimit politik: sulltani dhe Patriarkana e Stambollit kishin komplotuar vazhdimisht shqiptarët në përpjekjet e tyre për pavarësi e zhvillim. Shumëçka në diskursin për relacionet Kosovë-botë arabe/muslimane, dominohej e dominohet nga aludimi bajat se hemisfera në fjalë injoroi fatin e kosovarëve dhe nuk i ndihmoi ata në luftën e fundit, pa e marrur në shqyrtim pothuajse asnjëherë shkëputjen e detyrueshme dhe pothuajse skizofrenike që tradita islame në Kosovë pati me të kaluarën/hemisferën në fjalë (pra shkëputjen kohore/hapësinore), gjatë tërë dekadave të modernizmit jugosllavist. Shkëputjen që në rradhë të parë qe linguale (me sanskionimin e alfabetit latin në Kosovë ngjashëm si në Turqi, anipse shembujt e Egjiptit dhe Iranit kishin dëshmuar dhe dëshmojnë se është e mundur bashkëjetesa e të dyja alfabeteve), e që më pas shkëputja në fjalë kishte ndikuar në çarjen e kujtesës kolektive të një pjese të mirë të shqiptarëve të Kosovës në sensin e dijes mbi lidhjet që shqiptarët kishin/kanë me atë pjesë. Së këndejmi tanimë kur flitej për Lindjen, e në kontekst specifik edhe për problemin palestinez, as s’duhej të aludohej në afrinë fetare, as në atë humane, e as në ndonjë afri tjetër ideologjike (siç qe konvergjenca socialiste në kohën e Jugosllavisë), por rekomandohej që si njësi matëse të shërbente vetëm utilitarja, kurse si busullë orientimi, vetëm veprimet/konceptet/qasja e Perëndimit ndaj asaj pjese. Me një fjalë esencializohej politikja, dhe pasimi i qëndrimeve amerikane/perëndimore (qëndrimet e dallueshme të europianëve përballë amerikanëve injoroheshin nga mendësia orientaliste, ngjashëm siç nisi edhe avazi i njejtësimit të shtetit izraelit me SHBA-të, Perëndimin e rrugën e perendimorizimit).

Ndihmat para dhe pas luftës në para, në logjistikë, në shëndetësi (ndërtim objektesh spitalore etj.) që vinin nga Lindja, për mendësinë orientaliste ishin gjithsesi me bisht, ndaj edhe të dyshimta, kundruall investimeve perëndimore që përfaqësonin fuzionin ringjallës të vendit dhe të shoqërisë. Togëfjalëshi: “investitor i huaj”, përdorej sinonimisht/ndërkëmbyeshëm për togëfjalëshin “investitor perëndimor”. Minimizohej e pothuajse nulifikohej roli dhe ndikimi i Turqisë në NATO gjatë bombardimeve. Turqia mbeste gjithnjë armiku i fshehtë dhe në fakt nëse deri në këtë pikë e kaluara jugosllave shumë rrallë përbënte diskursin apo hynte në diskurs, tanimë në kontekstin e relacioneve me Turqinë, ajo rikthehej rrufeshëm: Turqia kishte nënshkruar dy herë me Jugosllavinë ato që pretendohej se ishin “marrëveshjet për shpërnguljen e shqiptarëve” (më 1938 dhe më 1953). Në fakt marrëveshjet në fjalë patën qenë derivati versajist/jaltist i injorimit që fuqitë fituese të dy luftërave botërore i kishin bërë popullatave me shumicë myslimane të Ballkanit: boshnjakëve, shqiptarëve, turqëve, goranëve, pomakëve, grekëve myslimanë, jevgjive myslimanë etj., lërë si qenie politike të afta për të krijuar shtete (në fakt popullatat myslimane të Ballkanit nuk e honepsën me kohë a në ndjonjë shkallë të rëndësishme ideologjinë e nacionalizmit, siç bënë popullatat e krishtere, për tu kthyer pas rënies së Perandorisë Osmane në mish për top në Ballkan), por edhe si qenie ekzistuese.
Ky fakt përpihet e kalohet nga mendësia orientaliste shqiptare/kosovare.

E vërteta është se Turqia kemaliste si trashigëmtare e një vendi të dalur i dërrmuar nga luftërat, kishte nisur në shkallë të gjerë atë që njihet si “këmbimi i popullatave” proces ky që nënkuptonte këmbimin e popullatave myslimane kryesisht të Ballkanit, me popullatat e krishtera ish Perandorisë Osmane (tashmë  Turqisë), nismë kjo që NUK pati qenë e përshkuar vetëm me marrëveshjet e nënshkruara me Jugosllavinë, por në rradhë të parë me Greqinë (këmbimi i karamanëve ortodoksë turqishtfolës me grekët e çamët myslimanë p.sh.), pastaj me Bullgarinë (këmbimi i turqëve të Bullgarisë dhe i pomakëve myslimanë me bullgarët e deklaruar të Turqisë), këmbimi i myslimanëve të brigjeve të Detit të Zi si tatarët, me gagauzët e çuvashët ortodoksë turqishfolës (marëveshjet me sovjetikët) etj. Kështu që thelbi i marëveshjeve që kishte bërë Turqia, nuk kishte të bënte vetëm me shqiptarët, por me popullatat myslimane, e ku shqiptarët myslimanë përbënin njërin nga elementët, (gjithsesi të rëndësishëm). Edhe ndaj këtij fakti mendësia orientaliste mbyllte njërin sy, ngase marrëveshjet i interpreton(te) si të ideuara e të zbatuara ekskluzivisht kundër shqiptarëve. S’do mend se edhe një formë e tillë zhvendosjeje, po të vazhdonte, do të kishte qenë ontologjikisht kërcënuese për sa i përket prezencës së shqiptarëve në Ballkan, por prap edhe këtu ka një hile, që çon në keqkuptim e keqinterpretim: shqiptari mysliman i Kosovës në vitet në fjalë në principet e tij nomosale e llogosale të të perceptuarit, përkatësisht në vendimet e tij, nuk udhëhiqej nga premisat nacionaliste, por fetare. Shqiptari mysliman i kohës habitant në Kosovë, nuk mund të lexohet si shqiptar nacionalist, ngase identiteti mysliman i tij ishte i mbivendosur mbi identitetin nacional në kuptimin e të trajtuarit politik nga shteti, por në masë të madhe edhe në kuptimin subjektiv të vetëdijes. Kjo ngase sipas traditës islame, respektivisht profetike muslimani njeh dhe ka të interiorizuar parimin e hixhretit (zhvendosjes gjeografike në rast të kërcënimit ekzistencial, apo në raste kur identiteti i tij fetar i ekspozohet kërcënimeve serioze). Koncepti i “vatanit” (atdheut) në botën islame është një koncept i futur në shekujt XIX dhe XX, kur elitat moderniste të etnive të ndryshme të Perandorisë Osmane ose bënë shkollim në Perendim dhe kështu të ndikuar nga ideologjitë e kohës dominante në Europë sollën me vete idetë nacionaliste e liberale në arealin mysliman, ose edhe nëse nuk panë shkollim në Perendim, nga vendet e tyre native tentuan të pershtatin koncepte të përafërta me ato perëndimore (shih për këtë mendimet e burokratëve e intelektualëve osmanë si Namik Kemal, Muhamed Abduh, Rafi el- Tahtavi apo edhe të atyre që së pari qenë xhonturq, e më pas nacionalistë etnik, si Hasan Prishtina). Kështu që është gabim monumental i mendësisë orientaliste kur shqiptarin e kohës e gjykon nisur nga premisa nacionaliste (në këtë sens nacionalizimi diskursiv është mjet i fuqishëm në duart e orientalizmit), sepse një pikënisje e tillë është anakronike. Madje madje, mendësia orientaliste fsheh edhe faktin që edhe brenda vetë prijësve myslimanë shqiptarë të kohës kishte ndasi: disa ishin për hixhret (zhvendosje), kurse disa të tjerë ishin kundër zhvendosjes (si p.sh. Mulla Idriz Abdullahu nga Gjilani, Atullah Efendiu nga Shkupi etj.). Mendësia orientaliste, poashtu fshehë fakorët e jashtëm që parandaluan në zhvendosjen e shqiptarëve për në Turqi, anipse në asnjë nga dy interferimet shqiptarët nuk qenë objekti konkret i narracionit, por përfituan nga zhvillimet dhe ndryshimi i konstelacioneve politike ndërkombëtare/balancit të fuqive:

1. heshtë faktin se zbatimin e marrëveshjes e 1938-tës e pengoi pushtimi fashist i Jugosllavisë më 1941, dhe

2. se atë të 1953-tës, e pengoi shkarkimi i Ministrit të Brendshëm jugosllav Aleksandar Rankoviq, nga Tito dhe elementët besnikë përreth tij.

Mendësia orientaliste poashtu presidponon që shpërnguljen për Turqi ta konsiderojë si gati fatale për shqiptarët duke e konsideruar Turqinë bashkëfajtore me Jugosllavinë, por një kategorizim të tillë nuk e bën edhe për shpërnguljen më të freskët të vitit 1999-tës, respektivisht për shtetet që u hapën dyert refugjatëve shqiptarë (Shqipërinë, Maqedoninë, Gjermaninë, SHBA-të etj.)

Përkundër këtij imazhi thelbësisht orientalist e madje edhe ksenofobik të Perandorisë Osmane e Turqisë në sytë e mendësisë orientaliste, kjo e fundit predisponon që karshi rrymave të caktuara fetare të finansuara në një formë apo tjetrën nga vendet e Gadishullit Arabik, me një reverzibilitet të çuditshëm të apelojë në atë që në fakt përfaqëson(te) traditën osmane në vend: apelohet në atë që është bërë trend të emërtohet si “islami tradicional” a “hanefit”, si legacion osman karshi “vehabizmit”, “selefizmit” e “traditës arabe” (nocione këto problematike që dosido se meritojnë kritikën e duhur, por që assesi mbi bazat e klisheve siç bënte e bën mendësia orientaliste). Ky apelim tek osmanja, për ta barrikaduar araben, paradoksalisht bëhej në të njejtën kohë kur në fakt Perandorisë Osmane/trashigëmisë së saj i lihej pothuajse krejt faji për prapambeturinë e shqiptarëve! Mbi Perandorinë Osmane, Turqinë, “islamin tradicional” e “hanefizmin”, jo vetëm që pos historianëve të mendësisë moniste e rugoviste flasin e shkruajnë jo-profesionistë, por madje duket se s’do ngelin pa folur e shkruar maca e kuca. Kompleksimi identitar që ka prodhuar ligjërimi orientalist, ka degjeneruar madje deri edhe në pikën ku në mes idesë së të qenurit mysliman, dhe idesë së përfytyruar shqiptariste jorralleherë është ndërtuar e po ndërtohet njëfarë muri dikotomik: individi thirret të zgjedhë në mes të qenurit shqiptar, apo mysliman. Pra përmes thirrjes së ndihmë të nacionalizmit, mendësia orientaliste ekspandon sërish mbi baza të konceptit russoist të Pashko Vasës: kombi/identiteti kombëtar (presupozohet se ka një kombi shqiptar unik kudo kah jetojnë shqiptarët), kanë qëndruar, qëndrojnë, dhe duhet të qëndrojnë MBI besiminfetar/identitetin fetar, duke mos i lënë vend këtu idesë që kohabitimi në mes dy identiteteve të mund të jetë i përfytyruar. Ideja e kohabitimit të kombit KRAHAS fesë, shikohet me dyshim dhe atakohet, dhe në sensin e këtij ataku caku më i piketuar mbeten islami dhe myslimanët. Injorohej e injorohet fakti poashtu se marrëdhëniet politike të vendeve arabe/lindore me Perëndimin ishin më të hershme sa të shqiptarëve të Kosovës; injorohej e injorohet fakti se Turqia gëzonte/gëzon një status kandidati për anëtarësim në BE, krejt kjo mbi bazën e një tendence të vetëdijshme apo jo (por gjithsesi injorante e të paqenë), që lidhjet Kosovë-SHBA, respektivisht Kosovë-Perendim, janë më të fuqishmet në rajon dhe më gjerë! Lindja vazhdon(te) të ishte reja e zezë mbi qiellin kosovar në një kohë kur për të kaluarën e afërt (atë post 45), edhe kur nuk mbizotëronte heshtje në tërësi, zërat zhurmues mbeteshin krejt margjinal. Top temë mbeteshin dhe janë akoma e kaluara pellazge, ilire, osmane dhe dhe ajo millosheviqiane.

Periudha pellazge e ilire vazhduan e vazhdojnë të interpretoheshin si periudhat pandane të së kaluarës së lavdishme (para)shqiptare, dhe në fakt lashtësia e pretenduar e shqiptarëve shihej e shihet si një e vërtetë e harruar nga europiannët, e që shqiptarët e kanë për obligim t’ua kujtojnë. Kjo premisë esencialisht romantiste nuk shpjegonte e as nuk shpjegon asnjeherë, se prej nga siguria e plotë në pretendimin se shqiptarët origjinarisht janë domosdo pellazgo-ilirë të papërzier etnikisht e kulturalisht; si dhe nuk shpjegon faktin se çka i ka penguar a çka i pengoka popujve qe NUK kanë histori të lashtë gravitimi e habitimi në Europë (si hungarezët a skandinavët p.sh.) të zhvillohen hovshëm e ta gëojnë respektin e pretenduar si të merituar ? Mendësia orientaliste ka sendërtuar diskursin e saj edhe ndaj rusëve, diskurs interesant për tu observuar por që nuk është synim i këtij shqyrtimi. Ajo që mund të thuhet është vetëm fakti se në këtë dejtim, pra në relacionin e saj me rusët, mendësia orientaliste është ushqyer nga tradita, përvoja, reflekset e (para)gjykimet e vetë shqiptarëve të Kosovës (popullit) karshi rusëve dhe Rusisë të krijuara gjatë historisë, shumë më shumë se sa në diskurset e ndërtuara ndaj popujve të tjerë arabë e myslimanë. Ky realitet është fakt derivat i marrëdhënieve përgjithësisht jokonsistente e jorrallëherë edhe armiqësore të shqiptarëve me rusët. Përjashtim mbase bën vetëm periudha jugosllave kur qëndrimet e elitave ndaj sovjetikëve kushtëzoheshin nga kahëzimet politike që merrte Jugosllavia respektivisht nga nga relacionet Jugosllavi-BRSS, kohë kur kujtesa kolektive e shqiptarëve të Kosovës tentohej të kontrollohej dhe t’i shlyheshin reflekset dyshuese ndaj rusëve/sovjetikëve.

Në sytë e shqiptarit të Kosovës Afgansitani e Iraku si mishërime të Lindjes dhe të zonave luftarake post-2001, shiheshin në dy forma: si vende të luftërave, prapambeturive, vëllavrasjeve të brendshme, e që vetëm prezenca, por edhe si vende ekzotike e profitabile për punë, sidomos nga ata që paraprakisht në Kosovë kishin punuar, apo që kishin krijuar në një formë apo tjetrën kontakt me amerikanët përkatësisht me ndonjë kompani tjetër të huaj, e që u mundësonin transferim për punë në këto vende. Për sa i përket shembullit të konfliktit sirian, sërish inercioni orientalist veproi tek të injektuarit mbi bazat e tij të palëkundshme: shqiptari orientalist nuk kishte ndonjë qëndrim të qartë mbi problemin (as për pushtetin assadist, e as për taborret kundër tij): preferohej ose heshtja/mosinteresimi, ose pritja se cili do të jetë qëndrimi amerikan/europain ndaj problemit (më vonë me rritjen e numrit të shqiptarëve pjesëmarrës në këtë konflikt dhe me rastin e fundit të një shkokëzimi të një të riu sirian nga një shqiptar polemikat erdhën u bënë [po bëhen] jashtëzakoniksht zhurmese, por asnjeherë të shtruara drejtë).  Kurse tek shembulli i fundit i plasjes së re të dhunës në Gazza,  mund të thuhet se ndaj palestinezëve po zë vend perceptimi i ngjashëm me atë dominant ndaj irakianëve dhe afganëve: SHBA-të janë demokraci siç është edhe  Izraeli njejtë (!), kundruall anarkisë që mbizotëron tek myslimanët/arabët e pacivilizuar (shumë të injektuar nga orientalizmi mendojnë se edhe afganët, persët etj., janë arabë), duke kapërcyer kështu komplet të kaluarën paraprake kolonaliste të  perendimorëve në këto vende e cila sabotohet me apo pa qëllim.

Të qenurit e SHBA-ve demokraci dhe e Izraelit poashtu demkraci (!)  derivuakan të drejtën legjitime edhe të SHBA-ve edhe e Izraelit në “qytetërimin” e arabëve përkatësisht palestinezëve, mendësi e diskurs ky thelbësisht imperialist! Shqiptari nën ndikimin e rëndesës orientaliste e rrjedhimisht nga kjo – imperaliste, saboton me një mori ngjashmërishë ekzistente në mes nacionalizmit/imperializmit cionist, dhe nacionalizmit/shovenizmit serb: ekzpanzionimit, dominimit përreth shteteve fqinjë, pretendimit se janë popuj të zgjedhur, investimit në përçarjet e brendshme politike, kombëtare e fetare të kundërshtarit (në sytë e diskursit orientalist kosovar, palestinezi i krishter, agnostik, ateist apo i ndonjë përkatësie tjetër besimi pothuajse nuk ekziston, sepse ai domosdo duhet të jetë mysliman a pjestarë i HAMAS-it), saboton me faktin qenësor të miqësisë dhe bashkëpunimit të ndërsjellë që kishin Millosheviqi e Sharoni, pastaj saboton me ngjashmëritë e strategjive që Serbia e Izraeli kishin e kanë në paraqitjen e palës së kundërt, si terroriste, islamiste etj., me të vërtetën e ndihmës kapitale që SHBA-të kanë dhuruar e dhurojnë për Izraelin, ngjashëm si Rusia – Serbisë, me ekzistencën e mijëra hebrenjëve që denojnë dhunën e shtetit Izraelit, e që madje nuk njohin as Izraelin, saboton edhe me historinë e tij, kur nuk di ta zëmë se përgjatë viteve të tij të pushtetimit si kryeministër i Perandorisë Osmane (1903-1908), shqiptari Mehmet Ferid Vlora, refuzoi kërkesën e kreut të ideologjisë cioniste Teodor Hertzl-it për vendosjen e çifutëve në Palestinë (presupozohet se edhe çifutët i bëjnë lexim parcial historisë/relacioneve të tyre me shqiptarët). Harrohen e sabotohen edhe faktet se regjimet izraelite nëpër kohë kanë shkelur sa e sa rezoluta ndërkombëtare, se kanë vrarë edhe vetë vëzhgues ndërkombëtarë etj.

Tërë kjo shok-terapi që vie si rezultat i efekteve të mendësisë orientaliste e që në fakt mpijnë jo vetëm shqiptarin, por këdo që bie pre e orientalizmit, janë dëshmia më tipike se njejtë siç kolonozihen tokat, në mënyrë të njejtë kolonizohen edhe kokat, respektivisht truri. Dhe në rastin kosovar përçudnia është aq e thellë sa që i ekspozuari ndaj orientalizmit që hesht për krimet ndaj palestinezëve, nuk i’a ka idenë se në kontekste të tjera, në fakt çmon e promovon siç u potencua edhe figura thelbësisht antihebreje (si Bogdani, Fishta etj). Dhe natyrisht se s’do mend se përçudnimet e tilla vijnë si rezultat i asaj se individi por edhe kolektivi, në vend të pasjes së lirisë që thelbin e problemeve si ai palestinez ta kapin në mënyrë sa më të shtruar, objektive e serioze – përgjatë kohës –  indoktrinohen politikisht e ideologjikisht, nga shumat politike (Foucault), propagandat politike e mediale, subjektivizmi i tepruar e injoranca.

Përfundim 

Si studiues, jemi njëzëri të mendimit se shqiptarët e Kosovës, por edhe ata jashtë saj, janë dramatikisht të ekspozuar ndaj ligjërimeve orientaliste qoftë të trashëguara, qoftë aktuale, siç jemi të vetëdijshëm se kjo ka prodhuar edhe efektin anësor/pasojën: rritjen e nivelit të antisemitizmit (anipse nocioni antisemitizëm ka marrur një konatacion tepër politik dhe të ngushtë, duke mos u dalluar nga kritika që i bëhet krijesës Izreal). Në njërën anë taborri orientalist heziton t’i shqyrtojë qëndrimet orientaliste (shqyrtimi më mirë thënë nuk merret as në konsideratë, nuk MENDOHET), sepse qëndrimet e tilla tashmë u janë kthyer në ushqim, kurse në anë tjetër thurrja e elozheve ndaj Hitlerit nga taborri i kundërt, është sinjal dramatik për rritjen e ksenofobisë dhe për polarizimet e skajshme potenciale në të ardhmen. Jemi jashtëzakonisht të zhgënjyer me nivelin dhe kapacitetin e diturisë dhe njohurive si në branshet shoqërore si të UP-së, sikurse edhe në universitetet private. Pjesa dërrmuese e studentëve jo vetëm që nuk kanë njohuri mbi kritikat e bëra ndaj orientalizmit, por nuk e njohin as vetë Saidin. Letargji dhe përtaci e ngjashme ekziston edhe tek vetë profesorët, që ka kohë se stisen si të vetëmjaftueshëm. Studentë e profesorë, sot më shumë se kurrë kanë nevojë imediate ta njohin dhe lexojnë Saidin, kritikën e tij, por edhe kritikat ndaj tezës së tij në mënyrë që t’i thërrasin mendjeve të tyre, dhe të krijojnë një skemë alternative të të reflektuarit. Dhe natyrisht leximi nuk duhet të mjaftohet  vetëm Saidin, por të pasohet edhe me autorë të tjerë që në një formë apo tjetër e kanë pasuruar, teoritizuar, kundruar e alternuar tezën e tij si Maria Todorova, Bozhidar Jezernik etj. Urojmë që kjo të ndodhë!

 

About albphilosopher

Sead Zimeri has studied Philosophy, Islamic Philosophy and Religion, International Politics and Psychoanalysis. He is currently the project coordinator of "Islam and the Liberal Society" at the Liberalt Laboratorium (LibLab) thin tank in Oslo, Norway. http://www.liblab.no
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s